Apartman Aidatı Hangi Durumlarda Ödenmez? Bir Aidat Borcunun Felsefesi
Cinefilm ailesine selam! Bugün gündemimizde Apartman aidatı hangi durumlarda ödenmez var ve detaylara birlikte bakıyoruz.
Bir Apartman Toplantısında Sorulabilecek En Zor Soru
Bir apartman toplantısında herkes aynı sorunun etrafında toplanmış olabilir: “Bu ay aidatı neden ödemeliyim?” Fakat soruyu biraz değiştirdiğimizde mesele derinleşir: Bir başkasının ortak yaşamına katkıda bulunmakla, kendi param üzerindeki hakkım nerede ayrılır?
Belki de aidat, yalnızca asansör, temizlik, güvenlik veya bakım giderlerinin karşılığı değildir. Aidat; birlikte yaşamanın, ortak bir dünyanın parçası olmanın ve başkalarına karşı yükümlülüklerimizin küçük bir modeli gibidir.
Hukuken de başlangıç noktası açıktır: Kat Mülkiyeti Kanunu’nun 20. maddesi, kat maliklerinin ortak giderlere katılma yükümlülüğünü düzenler. Üstelik bir hizmetten kişisel olarak yararlanmamak, tek başına ortak giderden kaçınma gerekçesi değildir. Buradaki ayrım önemlidir: “Aidatı ödememek” ile “hukuken borçlu olmamak” aynı şey değildir.
Etik: Ödemek Adalet midir?
Aristoteles, Kant ve Rawls Aynı Apartmanda Yaşasaydı
Aristoteles açısından adalet, insanın başkalarıyla ilişkilerinde “payına düşeni” vermesiyle ilgilidir. Kant ise ahlaki davranışı, yalnızca kişisel çıkarla değil, herkes için geçerli olabilecek bir ilkeyle düşünmemizi ister. Rawls’ın “adalet olarak hakkaniyet” yaklaşımı ise ortak kuralların, kim olduğumuzu ve hangi konumda bulunacağımızı bilmeden kabul edilebilecek kadar adil olup olmadığını sorgular. Stanford Felsefe Ansiklopedisi+1
Apartmana uyarlarsak ilginç bir etik ikilem ortaya çıkar:
– Asansörü hiç kullanmayan biri bakım giderine katılmalı mıdır?
– Daire aylarca boşsa aidat devam etmeli midir?
– Yönetim gereksiz veya aşırı lüks bir harcama yapmışsa malik bunu ödemek zorunda mıdır?
– Maddi olarak zorlanan bir kişinin yükümlülüğü ile ödeme gücü arasındaki denge nasıl kurulmalıdır?
Hukuk çoğu zaman “kimin ne kadar ödeyeceğini” belirler; etik ise daha rahatsız edici bir soru sorar: Bu dağılım gerçekten adil mi?
Ödenmeyen Aidat ile Haksız Aidat Aynı Değildir
Burada temel ayrım şudur: Bir giderin kişiye fayda sağlamaması, otomatik olarak ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Buna karşılık giderin gerçekten ortak gider olup olmadığı, yönetim planına ve hukuken geçerli kararlara dayanıp dayanmadığı ayrıca incelenebilir.
Örneğin yönetim, kat maliklerinin yetkisini aşan bir harcama yapmışsa mesele “aidatı sevmiyorum” düzeyinden çıkar ve etik ile hukuk arasındaki sınıra gelir.
Rawls’ın bakış açısından bunu bir düşünce deneyiyle sınayabiliriz: Apartmanın hangi dairesinde yaşayacağımızı, ne kadar kazanacağımızı ve asansörü kullanıp kullanmayacağımızı bilmeden aidat sistemini tasarlasaydık, yine aynı sistemi kabul eder miydik? Rawls’ın “cehalet peçesi” tam da bu tür tarafsızlık problemlerini düşünmek için geliştirilmiş bir modeldir. Stanford Felsefe Ansiklopedisi
Bilgi Kuramı: Aidat Borcunu Nereden Biliyoruz?
“Yönetici Böyle Söyledi” Bilgi İçin Yeterli mi?
Bir aidat anlaşmazlığının görünmeyen tarafı bilgi kuramıdır. Çünkü borcun varlığına ilişkin bilgimiz çoğu zaman doğrudan değil, başkalarının beyanları aracılığıyla oluşur.
“Geçen ay 80.000 TL bakım faturası geldi.”
“Bu karar toplantıda alındı.”
“Bu gider bütün dairelere eşit dağıtılacak.”
Bunların her biri birer tanıklık örneğidir. Felsefede tanıklığın bilgi üretip üretmediği, yoksa yalnızca başka kaynaklardan elde edilen bilgiyi mi aktardığı uzun süredir tartışılmaktadır. Sosyal epistemoloji de bireyin bilgisini, içinde bulunduğu kurumlar ve diğer insanların beyanlarıyla birlikte ele alır. Stanford Felsefe Ansiklopedisi+1
Bu nedenle aidat konusunda şu sorular küçümsenmemelidir:
– Fatura gerçekten mevcut mu?
– Harcama gerçekten yapılmış mı?
– Yönetim planında bu giderin dayanağı var mı?
– Kat malikleri kurulunda geçerli bir karar alınmış mı?
– Hesaplama yöntemi doğru mu?
Bir WhatsApp grubunda dolaşan “herkes bunu ödemek zorunda” cümlesi, epistemolojik açıdan henüz kanıt değildir.
Bilgi Eksikliği ve Haklı Şüphe
Felsefedeki “uzman anlaşmazlığı” problemi burada şaşırtıcı biçimde işe yarar. Bir yönetici başka, bir kat maliki başka, muhasebeci ise üçüncü bir şey söylüyorsa hangisine inanacağız? Epistemolojide uzmanların veya akranların anlaşmazlığı karşısında kişinin inancını yeniden değerlendirmesi gerektiği tartışılır. Seop
Dolayısıyla aidat borcuna itiraz etmek her zaman sorumluluktan kaçmak anlamına gelmez. Bazen itiraz, “Bunu bilmek için yeterli gerekçem var mı?” sorusunun doğal sonucudur.
Ontoloji: Aidat Borcu Gerçekte Nedir?
Bir Borç Sadece Para mıdır?
Ontoloji, en basit ifadeyle “var olan nedir?” sorusunu sorar. Apartman aidatı açısından bu soru şaşırtıcı derecede somuttur.
Aidat borcu fiziksel bir nesne değildir. Bir banka hesabında görünen rakamdan ibaret de değildir. O, hukuk kuralları, mülkiyet ilişkileri, ortak kararlar ve kurumsal kabuller sayesinde varlık kazanan toplumsal bir olgudur.
Bu nedenle “Ben bu hizmeti kullanmadım” demek, borcun varlığıyla hizmetten bireysel olarak yararlanma arasındaki ilişkiyi karıştırabilir.
Asansör kullanılmasa bile bakım gideri ortak yapının devamlılığıyla ilgili olabilir. Havuz kullanılmasa bile yönetim planında ortak gider olarak düzenlenmiş olabilir. Boş duran bir daire bile binanın güvenliği, temizliği veya ortak altyapısından bağımsız değildir.
Ancak tam tersine, hukuki dayanağı bulunmayan bir kalemin yalnızca “aidat” adı altında yazılması da onu kendiliğinden gerçek bir borca dönüştürmez.
Hangi Durumlarda “Ödenmez” Denebilir?
Genel olarak mesele, aidattan kaçınmaktan ziyade gerçekten doğmuş bir ortak gider borcunun bulunup bulunmadığını araştırmaktır. Özellikle:
– Giderin ortak gider niteliğinde olmaması,
– Yönetim planı veya geçerli kurul kararlarıyla uyuşmayan bir tahakkuk bulunması,
– Hesaplamanın hukuka veya belirlenen paylaşım esasına aykırı yapılması,
– Yetkisiz ya da hukuken tartışmalı bir harcamanın aidata eklenmesi,
– Borcun yanlış kişiye veya yanlış bağımsız bölüme yüklenmesi
gibi durumlarda borcun hukuki dayanağı tartışılabilir.
Buna karşılık “Ben kullanmıyorum”, “Ev boş”, “Asansöre binmiyorum” gibi gerekçeler tek başına yeterli değildir. Kat Mülkiyeti Kanunu’nun ortak gider sisteminin temel mantığı da bireysel kullanım ile ortak yükümlülüğü birbirinden ayırır.
Bu rehberi tamamlayarak Apartman aidatı hangi durumlarda ödenmez konusunda genel resmi birlikte netleştirdik.
Sonuç: Aidat Ödemek Birlikte Yaşamanın Küçük Bir Provası mı?
Belki de apartman aidatı hakkında en ilginç soru “Ödemeli miyim?” değildir.
Asıl soru şudur: Birlikte yaşadığımız bir dünyada, bize doğrudan fayda sağlamayan şeylere karşı da sorumluluğumuz var mıdır?
Aidatı ödemek bazen adaletin gereğidir; bazen de yanlış hesaplanmış bir talebe itiraz etmek adaletin kendisi olabilir. Önemli olan, kişisel çıkarı hukuk sanmamak ve yöneticinin iddiasını hakikatin yerine koymamaktır.
Aristoteles bize hakkaniyeti, Kant evrensel ilkeyi, Rawls tarafsızlığı hatırlatırken epistemoloji bize “Bunu nereden biliyorsun?”, ontoloji ise “Bu borcu borç yapan nedir?” diye sorar.
Belki insanın apartmanda karşılaştığı en küçük mali anlaşmazlık, aslında çok daha büyük bir hayat sorusunun provasıdır:
Ortak bir hayatı paylaşırken, bize ait olanla birbirimize borçlu olduğumuz şey arasındaki sınırı kim çizer? Ve o sınır gerçekten adil olduğunda, bunu nasıl anlayacağız?