Katalanlar hangi irktan? İzmir’den bakınca dünya biraz daha karmaşık
Cinefilm ailesine merhaba! Bu içerikte “Katalanlar hangi irktan” hakkında kapsamlı bir rehber hazırladık.
Sabah Karşıyaka vapurunda çayımı almışım, rüzgâr saçımı “ben seni tanımıyorum” diye savuruyor. Yanımda iki amca, biri “İspanya deyince hep futbol aklıma geliyor” diyor, diğeri “yok ya orada boğa var” diye karşı çıkıyor. Ben ise içimden başka bir soru kurcalıyorum: Katalanlar hangi irktan?
İşte böyle anlarda insan kendini Google’dan önce düşünen bir varlık sanıyor. Sonra fark ediyorsun ki beynin aslında internet tarayıcısı gibi: 27 sekme açık, biri müzik oynatıyor, biri geçmişte utandığın anıyı tekrar ediyor, biri de Katalanlar hangi irktan? diye sürekli yenileniyor.
Ben de İzmir’de yaşayan 25 yaşında, arkadaş ortamında gereksiz derinliklere dalan ama içten içe “ben niye bunu düşünüyorum ya” diye kendine gülen biriyim. O yüzden bu konuya da ciddi ciddi değil, biraz “kahve yanında dünya tarihi çözme çabası” modunda yaklaşacağız.
—
Barselona’yı görmeden Katalonya’yı çözmeye çalışmak
Hiç Barselona’ya gitmedim ama giden herkes sanki gizli bir aydınlanma yaşamış gibi konuşuyor.
“Orası bambaşka bir yer.”
“İspanya değil gibi.”
“Katalanlar çok farklı.”
Ben de dinliyorum, başım sallanıyor ama iç ses:
— “Tam olarak ne farklı? Hava mı, simit mi, insanlar mı?”
Sonra asıl soru patlıyor: Katalanlar hangi irktan?
Bu soruyu sorunca sanki DNA laboratuvarında beyaz önlük giymem gerekiyormuş gibi hissediyorum. Ama gerçek hayat öyle değil. Gerçek hayat İzmir’de 35 derece sıcakta simit ararken başlıyor.
—
Katalanlar hangi irktan? sorusunun aslında “ırk” değil “kimlik” meselesi olması
İşin bilimsel tarafına girmeden önce şunu kabullenmek lazım: “ırk” diye düşündüğümüz şey çoğu zaman sandığımız kadar net bir kutu değil.
Katalanlar, İber Yarımadası’nda, özellikle Katalonya bölgesinde yaşayan, tarih boyunca Romalılar, Vizigotlar ve daha birçok kültürle iç içe geçmiş bir halk. Yani “tek bir saf ırk” gibi düşünmek, İzmir’de “gerçek boyoz hangisi?” diye tartışmaya benziyor. Herkes bir şey söylüyor ama kesin doğru yok.
Ama sokakta sorsan daha basit cevaplar geliyor:
— “Abi onlar İspanyol değil mi?”
— “Yok değil, ayrı.”
— “Nasıl ayrı ya?”
İşte tam burada ben devreye giriyorum:
— “Kardeşim, bu konu açılırsa kapanmaz. Ben geçen sadece kahve mi çay mı diye düşündüm, 2 saat kayboldum.”
—
İzmir’den bakınca Katalanlar hangi irktan? sorusu neden büyüyor?
İzmir’de büyüyen biri için dünya haritası biraz duygusal çalışır. Mesela:
İtalya = makarna
Yunanistan = deniz + beyaz evler
İspanya = futbol + güneş
Katalonya = ??? (burada beyin hata verir)
Katalonya’yı duyunca zihnimde şöyle bir sahne oluşuyor:
Ben Kordon’da yürürken biri geliyor:
— “Biz Katalanız.”
Ben:
— “Tamam da siz şimdi boyoz sever misiniz?”
Çünkü beynim her şeyi yiyecek üzerinden anlamlandırıyor. Bu benim entelektüel sınırım olabilir.
—
Tarihe kısa bir bakış: Wikipedia açmadan önceki evre
Şimdi dürüst olalım. Bu tür sorularda herkes aynı şeyi yapıyor:
1. “Bunu bir ara araştıracağım.”
2. 3 gün geçer.
3. Unutulur.
4. Bir gün tekrar aynı soru gelir.
Ama ben burada kısa bir zihinsel Google yapıyorum:
Katalanlar, Latin kökenli bir dil konuşan, İber Yarımadası’nda tarihsel olarak şekillenmiş bir topluluk. Kültürel olarak İspanya’dan farklılık gösteren güçlü bir kimlikleri var.
Bunu okurken iç sesim:
— “Tamam güzel de ben bunu neden vapurda düşünüyordum?”
Çünkü insan bazen en alakasız anda en ciddi soruları soruyor. Mesela ben geçen diş fırçalarken “evren genişliyorsa nereye doğru genişliyor?” diye düşündüm. Diş macunu boğazıma kaçıyordu.
—
Katalanlar hangi irktan? sorusunu arkadaş ortamına taşırsak
Arkadaş grubunu düşün:
Mert: futbol delisi
Efe: tarih okumuş ama sürekli yanlış bilgi verir
Ben: ortada gereksiz felsefe yaparım
Bir gün konu açılıyor:
Mert:
— “Barcelona çok iyi takım ya.”
Efe:
— “Zaten Katalanlar ayrı millet sayılıyor.”
Ben (bir anda ciddileşerek):
— “Peki Katalanlar hangi irktan?”
Sessizlik.
Sonra klasik cevap:
— “Kardeşim sen niye bunları düşünüyorsun ya?”
İşte sosyal hayatımın özeti bu.
—
Dil meselesi: İnsan bazen kelimeden bile kimlik çıkarıyor
Sitemizden Önerilen: Naruto hangi bölümde ölüyor ?
Katalan dili (Català), Latin kökenli bir dil. İspanyolcaya benziyor ama aynı değil. Bu bile insanı düşündürüyor.
Benim kafamda şöyle bir şey oluyor:
Eğer dil farklıysa, insanlar da farklı mı?
Sonra kendi kendime cevap veriyorum:
— “İzmir’de bile Karşıyaka mı Göztepe mi diye bölünüyoruz, dil mi kalmış?”
Ama işin gerçeği şu: dil, kimliğin büyük bir parçası. Katalanlar için de bu çok önemli. İnsanlar kendini sadece yaşadığı ülkeye göre değil, konuştuğu dile göre de tanımlıyor.
Ben bunu düşünürken vapurda biri telefonla konuşuyor:
— “Hee abi geliyorum şimdi.”
Ve ben içimden:
— “Dil gerçekten önemli bir şey.”
—
Gündelik hayatta Katalanlar hangi irktan? sorusunun absürt yansımaları
Bazen kafamda şöyle sahneler oluyor:
İzmir’de marketteyim. Kasiyer soruyor:
— “Poşet ister misiniz?”
Ben:
— “Aslında ben bugün Katalanların etnik kökeni üzerine düşünüyordum.”
Kasiyer:
— “Abi 2 lira.”
Hayatın gerçekliği her zaman akademik merakı eziyor.
Ama yine de bu sorular insanı farklı bir noktaya götürüyor. Çünkü “Katalanlar hangi irktan?” diye düşünmek aslında şunu da düşündürüyor:
Kimlik nedir?
İnsanlar neden farklı hisseder?
Aynı ülkede yaşayan insanlar neden ayrı kültürler yaratır?
Sonra ben yoruluyorum:
— “Tamam tamam, ben sadece simit alacaktım…”
—
İzmir–Barselona zihinsel köprüsü
İzmir ile Barselona’yı kafamda karşılaştırınca garip bir tablo çıkıyor:
İkisi de deniz kenarı
İkisi de rahat yaşam tarzı
İkisi de biraz “tatil modunda ülke” hissi veriyor
Ama sonra Katalonya devreye giriyor ve iş ciddileşiyor:
“Biz farklıyız.”
Ben de İzmir’den cevap veriyorum:
— “Biz de Karşıyaka’yla farklıyız ama aynı şehirdeyiz.”
İşte insan zihni böyle basit analogilerle dünyayı anlamaya çalışıyor.
—
Kendi iç sesimle tartışmalar
Bazen kafamın içinde iki kişi konuşuyor:
Ben 1:
— “Katalanlar aslında kültürel olarak farklı bir halk.”
Ben 2:
— “Tamam da bu bilgiyi nerede kullanacaksın?”
Ben 1:
— “Belki bir gün Barselona’ya giderim.”
Ben 2:
— “Sen geçen hafta Bornova’ya gitmeyi erteledin.”
Haklı bir iç ses.
—
Biraz daha derine indikçe işler karışıyor
Katalan kimliği, tarih boyunca siyasi hareketlerle de şekillenmiş bir konu. Yani sadece “ırk” diye bakmak çok yüzeysel kalıyor. Daha çok kültür, dil ve tarih birleşimi.
Ama ben bunu düşünürken hâlâ şunu hissediyorum:
— “Ben neden sabah kahvesinde bu kadar ağır konuya girdim?”
Belki de mesele gerçekten Katalanlar değil. Belki mesele, insanın durup dururken evreni anlamaya çalışması.
—
Son düşünceler: Kafamızın içi küçük bir Barselona
Katalanlar hangi irktan? sorusu ilk bakışta basit gibi duruyor ama içine girince bir anda tarih, dil, kimlik ve kültür labirentine dönüşüyor.
Ama en komiği şu: ben bu soruyu düşünürken İzmir’de sıradan bir gün yaşıyorum. Vapur geçiyor, martı bağırıyor, biri simidini düşürüyor. Dünya kendi halinde akıyor.
Ben ise içimden:
— “Katalanlar… acaba…”
Sonra gerçek hayat tekrar devreye giriyor:
— “Abi çay dökülüyor üstüne dikkat et.”
Ve ben geri dönüyorum.